**
Cumhuriyet dönemi aydınlarından bazılarının Alevilik konusundaki önyargıları ve bu önyargıları besleyen metinler, toplumsal barışın sağlanmasına büyük zarar vermektedir. Anadolu’nun köklü irfan geleneği, yıllar boyunca çeşitli siyasi ve ideolojik baskılara maruz kalmış, bu süreçte Aleviliğe karşı sistematik bir karalama kampanyası yürütülmüştür. Osmanlı’dan miras alınan, karanlık bir geçmişe dayanan “Mum Söndü” iftirası, modern Türkiye’nin kuruluşunda bertaraf edilmek yerine, yeni Cumhuriyetin “aydın” kesimi tarafından benimsenmiş ve estetik bir dille yeniden yorumlanmıştır.
Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte, “çağdaşlaşma” hedefi taşıdığı iddia edilen bazı aydınlar, Anadolu’da yaşayan Alevi topluluğunu anlamak bir yana, onu “temizlenmesi gereken bir ahlak sorunu” olarak nitelendirmiştir. Bu, bilinçli bir yok etme girişiminin parçası olarak değerlendirilebilir. Türk edebiyatının önde gelen isimleri, Aleviliği adeta ortadan kaldırılması gereken bir “tümör” olarak tasvir etmiş, halkın zihinlerinde mezhepsel ayrımcılığı körüklemişlerdir.
Reşat Nuri Güntekin, “Tanrı Dağı Ziyafeti” ve “Balıkesir Muhasebecisi” gibi eserlerinde Alevi kimliğini “pislik, cehalet ve kirlilik” ile ilişkilendirerek, bu grubu toplumsal dışlama sürecine dahil etmiştir. Bu eserler eğitim sisteminde “milli değer” olarak öğretilirken, Alevi çocuklarının psikolojik durumları göz ardı edilmiştir.
Ömer Seyfettin, Türk hikayeciliğinin önderlerinden biri olarak, Anadolu Alevi kimliğini milli yapıdan yabancı bir figür olarak yansıtmış; Alevilik, Türk kimliğinin bir zenginliği yerine, ayıklanması gereken bir fazlalık olarak sunulmuştur. Hüseyin Rahmi Gürpınar, “Toraman” adlı eserinde şehirli elitin Alevi toplumuna karşı sergilediği alaycı ve küçümseyici tutumu gözler önüne sermiştir.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu, “Nur Baba” romanında Bektaşi tekkelerini ele alırken, Alevilere yönelik olumsuz algıları pekiştiren ifadeler kullanmıştır. Cumhuriyet döneminin aydınlarından Muhsin Ertuğrul, bu romanın sinema uyarlamasını yapmış, Karaosmanoğlu’nun “Boğaziçi Esrarı” adlı filminde de benzer temaları işlemiştir. Haldun Taner ise 60 ve 70’lerde Alevi tiplemelerini genellikle “çağdışı” veya “gülünç” olarak sunarak, seküler bir duruş sergilemiştir.
Öte yandan, Kemal Tahir gibi bazı yazarlar, eleştiriler sonrasında Alevilik konusundaki tutumlarını gözden geçirmiştir. Musahipzade Celal ise 1930 yılında yazdığı “Mum Söndü” oyunu ile Alevi Cem ibadetini ahlaka aykırı bir ritüel olarak tasvir ederek bu iftiraların kurumsallaşmasına katkıda bulunmuştur. Bu oyunun devlet destekli sahnelenmesi, Alevilik karşıtı propagandanın resmi tarih hafızasında yer edinmesine zemin hazırlamıştır.
Sonuç olarak, Cumhuriyet dönemi aydınlarının Alevilik konusundaki tutumları, bu topluluğa yönelik bir tür edebi ihanet olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, günümüzde gerçek Cumhuriyet aydınlarının seslerinin duyulması ve Alevi kimliğinin hak ettiği saygıyı görmesi büyük önem taşımaktadır.
